Osobliwa Kasztelania Ostrowska - roślinna rzadkość, co dzieci rodzi

 

Aura coraz bardziej pozwala przyspieszać wegetacji. Rozkręcać będziemy więc także działania w ramach projektu Dzikie Dziedzictwo. Pora na pierwszą odsłonę artykułów z cyklu "Osobliwa Kasztelania Ostrowska". Zaczniemy od osobliwego gatunku, który wyróżnia nasz region na tle środkowej Wielkopolski. Mamy u nas kilka blisko siebie położonych stanowisk żywca cebulkowego Dentaria bulbifera.

 

Czy na terenie Kasztelanii Ostrowskiej rośnie lub biega coś osobliwego, co wyróżnia ten region od innych części Wielkopolski czy nawet Polski? Tak! Jest tego całkiem sporo, choć wiedzy na ten temat jest niewiele w literaturze lub jest ona mało powszechna. Przyczyną tego jest fakt, że żadni specjaliści przyrodnicy nie podjęli dotychczas tematu promowania lokalnych osobliwości przyrodniczych tej części Polski, a po drugie oprócz nas nikt nie dysponuje wiedzą o wielu stanowiskach populacji unikatowych gatunków :)

Projekt Dzikie Dziedzictwo jest odpowiedzią Stowarzyszenia Promocji Dziedzictwa właśnie na potrzebę kompetentnego, ale też przyjaznego i odpowiedzialnego promowania dziedzictwa przyrodniczego naszego regionu - Kasztelanii Ostrowskiej.

"Osobliwa Kasztelania Ostrowska" to także ciekawe miejsca, architektura, lokalne legendy czy historyczne ciekawostki, które postaramy się przybliżać. Zaczynamy od podgórskiego gatunku, który unikatowe stanowisko zachował na niżu właśnie u nas.

 

Żywiec, co żywe dzieci rodzi

 

Żywiec cebulkowy (Dentaria bulbifera) to jedna z tych roślin, co nie spotka się ją w pierwszym lepszym lesie. Związany jest z buczynami i rzadziej innymi lasami liściastymi. Jako, że w Kasztelanii Ostrowskiej reprezentatywnych buczyn nie ma, to dogodne warunki do rozwoju żywiec znajduje w grądach i łęgach. Sama nazwa gatunku zdradza już jego bardzo rzadkie przystosowanie. Jest to jeden z niewielu przykładów rodzimej rośliny, która na łodydze u nasady liści wytwarza cebulki - potomostwo, które w formie "gotowej nowej rośliny" potomnej może odpaść w pobliżu osobnika macierzystego. Zjawisko to nazywane jest u roślin żyworodnością.

Cebulki łodygowe u żywca cebulkowego

 

Żywiec cebulkowy jest rośliną kwiatową, dlatego oprócz formy rozmnażania przez żyworodność wykształca również różowe kwiaty oraz owoce podobne do owoców rzepaku (ta sama rodzina). Na wiosnę można zaobserwować młode rośliny z pojedynczym liściem, które w ubiegłym sezonie odpadły od rodzica. Ciekawa i nieczęsta to strategia w naszej florze.

 

Dzikie Dziedzictwo - unikatowe niewielkie populacje

 

Populacje żywca cebulkowego związane są z reliktowymi enklawami leśnymi. Kilka rozsianych odkrytych przez nas stanowisk w pobliżu Imielna czy Chwałkówka zajmuje sumarycznie bardzo niewielki areał. Populacji monitorowane są przez nas w celu planowania ochrony gatunku. Warto wspomnieć w tym miejscu, że żywiec cebulkowy został wpisany na Czerwoną Listę Roślin Naczyniowych Wielkopolski (Jackowiak i in. 2007) z wysokim statusem zagrożonego wymarciem [EN]. Wiąże się to z niewielką liczbą znanych lokalizacji gatunku w regionie krainy Wielkopolski. Ma to swoje przyczyny w specyfice geograficznego rozmieszczenia żywca w kraju. Roślina związana jest z terenami wyżynnymi na południu kraju oraz w pasie Polski północnej, a jednocześnie z reliktowymi kompleksami leśnymi (najczęściej lasy bukowe) powiązanymi historycznie z dawnymi puszczami. Utrzymujące się stanowiska na niżu są świadectwem pradawnej przyrody. Obecnie nie ma właściwie szans na naturalne rozprzestrzenianie się gatunku w zdegenerowanych lasach krajobrazu rolniczego. Zgrupowanie stanowisk z Kasztelanii Ostrowskiej jest wyspą na mapie rozmieszczenia gatunku w Polsce środkowej. Stanowi duży rarytas botaniczny w skali Pojezierza Gnieźnieńskiego i Powiatu Gnieźnieńskiego. Istnienie populacji żywca cebulkowego uzależnione jest od zachowania jego unikatowych siedlisk. W skali regionu ostoje gromadzące lasy odpowiednie dla żywca zajmują około 0,1 % powierzchni całego obszaru!! Żywiec cebulkowy jest zatem wizytówką Kasztelanii Ostrowskiej i jako dzikie dziedzictwo przyrody zasługuje na troskę. Stać nas w końcu jako rozwinięte społeczeństwo na ochronę swojego dziedzictwa.

 


Żywiec cebulkowy - osobliwa wizytówka Kasztelanii Ostrowskiej


 

Maciej Jędrzejczak